Ciągłe zmęczenie, zawroty głowy, mrowienie kończyn czy pieczenie języka to objawy, które często bywają mylnie przypisywane stresowi lub przemęczeniu. Tymczasem mogą świadczyć o poważniejszym problemie zdrowotnym – niedoborze witaminy B12 i rozwijającej się anemii złośliwej, czyli niedokrwistości Addisona-Biermera. Jak rozpoznać tę chorobę i kiedy warto wykonać badania? Odpowiadamy w artykule.
Anemia złośliwa – co to jest?
Anemia złośliwa (łac. anaemia perniciosa) to choroba wynikająca z niedoboru witaminy B12, niezbędnej do produkcji czerwonych krwinek, prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i syntezy DNA. Inna nazwa tej choroby to niedokrwistość Addisona-Biermera, pochodzi ona od nazwisk lekarzy, którzy jako pierwsi ją opisali.
W przeciwieństwie do anemii spowodowanej niedoborem żelaza, anemia złośliwa ma podłoże autoimmunologiczne – organizm atakuje i niszczy komórki okładzinowe żołądka, które produkują tzw. czynnik wewnętrzny Castle’a (ang. intrinsic factor, IF) – glikoproteinę niezbędną do wchłaniania witaminy B12 w jelicie cienkim.
Z czasem rozwija się niedokrwistość, mogą pojawić się objawy neurologiczne, a nawet dojść do uszkodzeń układu nerwowego.
Objawy anemii złośliwej
Choroba rozwija się powoli i przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów. Z biegiem czasu, gdy niedobór witaminy B12 narasta, mogą wystąpić charakterystyczne dla tej choroby dolegliwości.
Częste objawy choroby Addisona-Biermera to:
- przewlekłe zmęczenie i senność,
- bladość skóry i błon śluzowych,
- zawroty głowy i duszność przy wysiłku,
- kołatanie serca.
Objawy ze strony układu nerwowego:
- mrowienie i drętwienie rąk oraz nóg,
- zaburzenia równowagi,
- problemy z pamięcią i koncentracją,
- osłabienie mięśni.
Objawy dotyczące układu pokarmowego:
- pieczenie języka (język staje się wygładzony, malinowy),
- biegunki lub zaparcia,
- utrata apetytu, smaku oraz masy ciała.
Obecność objawów neurologicznych może świadczyć o długo utrzymującym się niedoborze witaminy B12 i prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń nerwów. Dlatego wczesna diagnoza jest kluczowa.
Przyczyny anemii złośliwej
Choroba Addisona-Biermera rozwija się najczęściej na skutek procesu autoimmunizacyjnego oraz obecności specyficznych autoprzeciwciał. W przebiegu choroby układ odpornościowy atakuje własne komórki, w tym komórki żołądka, odpowiedzialne za produkcję czynnika wewnętrznego Castle’a (IF). Bez czynnika wewnętrznego organizm nie jest w stanie przyswoić witaminy B12, nawet jeśli dostarczamy ją w diecie. W efekcie rozwija się niedobór tej witaminy, który prowadzi do anemii i szeregu różnych objawów, w tym neurologicznych.
Z niedokrwistością złośliwą związane są autoprzeciwciała skierowane przeciwko:
- komórkom okładzinowym żołądka (PCA) i/lub
- czynnikowi wewnętrznemu (anty-IF).
Inne, mniej częste przyczyny i czynniki ryzyka rozwoju choroby to:
- predyspozycje genetyczne (choroby autoimmunologiczne w rodzinie),
- współistniejące choroby autoimmunologiczne (np. choroba Hashimoto, cukrzyca typu 1),
- zakażenie bakterią Helicobacter pylori,
- przebyte operacje żołądka,
- stosowanie niektórych leków
- alkoholizm.
Kto jest narażony na anemię złośliwą?
Na rozwój tej choroby najbardziej narażone są:
- osoby po 60. roku życia – stanowią najczęstszą grupę pacjentów,
- kobiety – chorują częściej niż mężczyźni,
- osoby z innymi chorobami autoimmunologicznymi,
- osoby po operacjach żołądka (np. resekcja),
- osoby z rodzinną historią choroby.
Ryzyko wzrasta również przy długotrwałym stosowaniu diety wegańskiej, choć w tej grupie niedobór witaminy B12 wynika najczęściej z braku jej podaży, a nie autoimmunologicznej choroby.
Dieta przy anemii złośliwej
Choć przyczyną nie jest sama dieta, lecz zaburzone wchłanianie witaminy B12, warto zwracać uwagę na codzienne odżywianie.
Witamina B12 znajduje się wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego:
- mięso (zwłaszcza wołowina, drób, wątróbka),
- ryby (łosoś, tuńczyk, makrela),
- mleko i przetwory mleczne (ser, jogurt, kefir),
- jaja.
W przypadku rozpoznanej anemii złośliwej konieczne jest leczenie farmakologiczne – zazwyczaj domięśniowe podawanie witaminy B12. Dieta może wspierać terapię, ale jej nie zastąpi.
Diagnostyka anemii złośliwej – jakie badania wykonać?
Rozpoznanie choroby opiera się na ocenie objawów i wyników badań laboratoryjnych. Diagnostyka może obejmować:
1. Morfologię krwi
W anemii złośliwej obserwuje się:
- niedokrwistość (obniżony poziom hemoglobiny),
- zwiększoną objętość czerwonych krwinek (MCV),
- niekiedy mniejszą liczbę białych krwinek i płytek.
2. Poziom witaminy B12 we krwi
Niski poziom tej witaminy potwierdza niedobór.
3. Poziom kwasu foliowego, homocysteiny, kwasu metylomalonowego
To dodatkowe wskaźniki wspomagające diagnozę.
4. Testy na autoprzeciwciała
W celu potwierdzenia autoimmunologicznego charakteru choroby wykonuje się badania serologiczne na obecność:
- przeciwciał przeciwko komórkom okładzinowym żołądka (PCA) – ich obecność świadczy o autoimmunologicznym zapaleniu żołądka, występują u około 80% pacjentów z chorobą Addisona-Biermera.
- przeciwciał przeciwko czynnikowi wewnętrznemu (IFA) – są bardziej swoiste dla anemii złośliwej i pomagają jednoznacznie potwierdzić diagnozę.
Jeśli chcesz sprawdzić, w których laboratoriach można wykonać te badania, skorzystaj z naszej wyszukiwarki badań na stronie Laboratorium.info. Wpisz nazwę badania i swoją lokalizację, a system wskaże najbliższe punkty pobrań, gdzie można wykonać badanie.
W niektórych przypadkach lekarz może również zlecić gastroskopię z pobraniem wycinka żołądka lub dodatkowe testy, by ocenić stopień uszkodzenia błony śluzowej.
Kiedy udać się do lekarza?
Zgłoś się do lekarza, jeżeli:
- odczuwasz długotrwałe zmęczenie mimo odpoczynku,
- masz zawroty głowy, duszność lub kołatanie serca,
- zauważasz bladość skóry, pieczenie języka, mrowienie kończyn,
- masz problemy z pamięcią i koncentracją.
Wczesne wykrycie anemii złośliwej jest bardzo ważne – nieleczona choroba może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń układu nerwowego.
Podsumowanie
Anemia złośliwa to choroba, której nie należy lekceważyć. Choć rozwija się powoli, może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego Diagnostyka oparta na badaniach laboratoryjnych, w tym oznaczeniu autoprzeciwciał, oraz badaniach dodatkowych, pozwala ustalić przyczynę niedoboru witaminy B12.
Jeśli zauważasz u siebie niepokojące objawy – nie czekaj. Skontaktuj się z lekarzem i wykonaj odpowiednie badania. Dzięki temu możliwe będzie szybkie rozpoczęcie terapii i uniknięcie powikłań.
Piśmiennictwo:
